Aleksander Tomaszewski
Biografia
Aleksander Tomaszewski urodził się 23 listopada 1891 w Wrześni jako siódme z jedenastu dzieci Andrzeja (1854–1944) i Józefy z Nowickich (1860–1902).
W dzieciństwie uczęszczał do szkoły powszechnej we Wrześni, po czym został przeniesiony do progimnazjum, a w 1908 do gimnazjum w Gnieźnie. Tam wszedł w Związek Filaretów, w którym pracował jako członek zarządu. Po wykryciu organizacji przez Niemców opuścił gimnazjum w 1911 i wraz z rodziną przeniósł się do Poznania, gdzie warunkowo przyjęto go do Gimnazjum Fryderyka Wilhelma. Ponownie wstąpił do Związku Filaretów i pracował w jego zarządzie do czasu rozpoczęcia studiów medycznych w Berlinie w 1914.
Podczas studiów na wydziale medycyny w Berlinie brał udział w tajnej organizacji młodzieży polskiej jako kierownik dzielnicy północnej. 20 lipca 1915 roku został powołany do wojska pruskiego i wcielony do 46., a następnie 50. pułku piechoty, z którym walczył na froncie zachodnim, m.in. pod Verdun, Reims, Cambrai, w Champagne i we Flandrii. W czasie I wojny światowej otrzymał niemiecki Krzyż Żelazny II klasy.
Zdemobilizowany 19 grudnia 1918 wrócił do Poznania, gdzie od grudnia 1918 do lutego 1919 służył jako sekcyjny w 4 kompanii bezpieczeństwa. W lutym 1919 udał się do Torunia, gdzie wstąpił do Organizacji Wojskowej Pomorza, a z początkiem sierpnia 1919 do formującego się Toruńskiego Pułku Strzelców - późniejszego 63 Toruńskiego Pułku Piechoty. 27 października 1919 został mianowany podporucznikiem. Jako dowódca kompanii uczestniczył w zajmowaniu Pomorza, a 2 maja 1920 wyruszył na front bolszewicki. We wrześniu–grudniu 1920 dowodził batalionem. Za czyny na froncie 19 lutego 1921 został odznaczony orderem Virtuti Militari V kl. (nr 2491). W uzasadnieniu wymieniono m.in. kilkakrotne powstrzymanie własnych oddziałów przed wycofaniem się i poderwanie ich do zwycięskich akcji, wyniesienie rannego oficera z placu boju, przejęcie dowództwa po ciężko rannym oficerze i poprowadzenie batalionu do zwycięskiej akcji pod Drohiczynem.
W 1924 awansował na kapitana. W latach 1926–1928 służył w Dowództwie Okręgu Korpusu Nr VIII w Toruniu, jako kierownik Referatu Personalnego. Później był dowódcą kompanii w 77. Pułku Piechoty. Na zlecenie Wojskowego Biura Historycznego opracował „Zarys historji wojennej 63-go Toruńskiego Pułku Piechoty”, wydany w 1929 w Warszawie.
W marcu 1931 został przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza w pułku KOP Wołożyn. 1 kwietnia 1931 roku został komendantem Obwodu Przysposobienia Wojskowego w Wołożynie, a od 1 kwietnia do 31 sierpnia 1939 roku komendantem PW i garnizonu Wołożyn.
Po wkroczeniu Armii Czerwonej 17 września 1939 na wschodnie terytoria Polski rozpoczęła się ewakuacja miasta. Aleksander rozstał się z żoną i córką, które zostały wywiezione do Kazachstanu. W dniach 22–23 września 1939 brał udział w obronie Grodna przed wojskami sowieckimi, a w czasie marszu odwrotowego do granicy litewskiej był dowódcą kolumn taborowych pozostawionych bez dowódcy. 25 września przekroczył granicę litewską. Tam został internowany i przebywał w Olicie do 27 października, a następnie w obozie w Kalwarii do 10 lipca 1940. Od 14 lipca 1940 do 29 czerwca 1941 przebywał w sowieckim obozie jenieckim w Kozielsku, od 2 lipca 1941 do 29 sierpnia 1941 w obozie jenieckim NKWD w Griazowcu.
Po zawarciu układu Sikorski-Majski i tzw. amnestii dla obywateli polskich z Rzeczypospolitej, 29 sierpnia 1941 wstąpił do nowo tworzonych oddziałów Wojska Polskiego w ZSRR i stacjonował w obozie w Tatiszczewie. Od 18 września 1941 był dowódcą batalionu w Ośrodku Zapasowym 5 Dywizji Piechoty, a od października do grudnia 1941 szefem sztabu. 11 grudnia 1941 otrzymał awans na stopień majora. Od 1 stycznia do 30 września 1942 w Ośrodku Zapasowym 5 Dywizji Piechoty pełnił kolejno funkcje dowódcy batalionu, I zastępcy dowódcy Ośrodka i od lipca 1942 obowiązki dowódcy Ośrodka.
W tym czasie odnalazł swoją rodzinę; córka Ludomiła Helena (1922–2006) przyszła na świat w Wielkiej Brytanii; żona zaś była nauczycielką w Masindi – w Ugandzie, do 1948. 17 lipca 1921 ożenił się z Wandą z Ekowskich (1896–1995) z Lubicza.
W 1942 roku został przeniesiony do stanu nieczynnego (na 3 lata). Po zakończeniu wojny nie zdecydował się na powrót do Polski. Zmarł w Godalming w Wielkiej Brytanii 23 kwietnia 1970. Jego grób znajduje się na cmentarzu Eashing Cemetery w Godalming (Sector S, Plot nr 2341).