Bożena Stelmachowska
Biografia
Bożena Felicja Maria Stelmachowska urodziła się 5 grudnia 1889 roku we Wrześni. Jej ojciec Ksawery był architektem, a matka Ludwika z Hundtów pochodziła z rodziny szkockich emigrantów osiadłych na Pałukach, w Ośnie. Była najmłodsza z sześciorga rodzeństwa. Wśród rodzeństwa wyróżniali się Bronisław (ur. 1883, zm. 1940 w Katyniu), prawnik i profesor Uniwersytetu Poznańskiego oraz Sędzia Sądu Najwyższego, oraz Metody (ur. 1885, zm. 1927), który pełnił funkcję starosty rawickiego.
W 1908 ukończyła pensję żeńską. W latach 1911–1918 pracowała jako nauczycielka języka polskiego w tajnej szkole polskiej przy parafii Św. Łazarza w Poznaniu. Uczyła się historii i literatury polskiej na kursach Towarzystwa Zan oraz Towarzystwa Pomocy Rodzicielskiej, a także na wyższych kursach dla dziewcząt im. Królowej Jadwigi. W latach 1919–1925 studiowała archeologię pod kierunkiem prof. Józefa Kostrzewskiego i etnografię pod kierunkiem Jana Stanisława Bystronia na Uniwersytecie Poznańskim. W 1925 roku uzyskała stopień doktora na podstawie rozprawy System trzech epok w prehistorii polskiej. W latach 1920–1928 pracowała jako asystentka bibliotekarza w Katedrze Etnografii. W latach 1934–1939 była kustoszem w Muzeum Miejskim w Poznaniu, pełniąc funkcję kierowniczą. W 1939 uzyskała stopień doktora habilitowanego na Uniwersytecie Warszawskim na podstawie dwóch publikacji: Rok obrzędowy na Pomorzu (Toruń 1933) oraz Podkoziołek w obrzędowości zapustnej Polski Zachodniej (Poznań 1933).
W okresie II wojny światowej wykładała etnografię na tajnym Uniwersytecie Ziem Zachodnich. Od maja 1945 do stycznia 1946 pracowała na stanowisku nieetatowego docenta na Uniwersytecie Poznańskim. W 1945 roku została zatrudniona w Katedrze Etnologii i Etnografii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, a od 1946 na stanowisku profesora nadzwyczajnego. Współpracowała z Instytutem Bałtyckim w Gdańsku, Instytutem Zachodniosłowiańskim w Poznaniu, Szkołą Morską w Gdyni, dla której zbierała eksponaty etnograficzne, oraz pomagała w organizacji wystaw w muzeach Kartuz i Kwidzyna.
W dziedzinie naukowej redagowała zeszyty Archiwum Etnograficzne Instytutu Zachodnio-Słowiańskiego Uniwersytetu Poznańskiego. Była członkinią Komisji Etnograficznej Polskiej Akademii Umiejętności. Od 1945 była członkinią Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, w latach 1945–1947 oraz 1953–1956 będącą członkinią Zarządu Głównego, a także współpracowała z CPLiA oraz zespołami folklorystycznymi.
Była autorką licznych publikacji książkowych, a jej dorobek naukowy obejmuje kilkadziesiąt artykułów opublikowanych w czasopismach naukowych i popularnonaukowych z zakresu archeologii i etnografii. Zmarła 21 listopada 1956 roku w Toruniu; po śmierci jej archiwum zostało przekazane do Archiwum PAN Oddział w Poznaniu, a w 1963 roku archiwum to przekazano w darowiźnie. W 2020 roku zrekonstruowano nagrobek.