Marian Turwid
Biografia
Marian Turwid (ur. 28 września 1905 we Wrześni, zm. 7 grudnia 1987 w Warszawie) był polskim pisarzem i artystą malarzem oraz działaczem kultury w Bydgoszczy. Był synem Kazimierza Kaczmarka, kupca, i Julii z Jakubowskich.
Po ukończeniu szkoły powszechnej we Wrześni uczęszczał do gimnazjum i Państwowego Seminarium Nauczycielskiego Męskiego w Gnieźnie, skąd w 1926 r. zdał egzamin maturalny. W 1926 r. podjął pracę nauczyciela w Borzykowie, a następnie w latach 1926–1929 studiował na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, na Wydziale Malarstwa i Rzeźby, pod kierunkiem m.in. Władysława Jarockiego, Teodora Axentowicza, Fryderyka Pautscha i Xawerego Dunikowskiego. 3 grudnia 1929 r. zdał egzamin nauczycielski z rysunku i kontynuował studia do absolutorium w październiku 1930.
Od 1931 r. aż do wybuchu II wojny światowej uczył rysunku w Miejskim Katolickim Gimnazjum Żeńskim w Bydgoszczy. W 1935 r. uzyskał kwalifikacje zawodowe do nauczania rysunku jako przedmiotu głównego w szkołach średnich. Jednocześnie aktywnie uczestniczył w ruchu artystycznym w Bydgoszczy i Wielkopolsce, był przewodniczącym Związku Plastyków Pomorskich i sekretarzem Rady Artystyczno-Kulturalnej w Bydgoszczy (1937–1939); debiutował na łamach Orędownika Wrzesińskiego; w 1926 r. ukazał się tomik legend wrzesińskich, a rok później odbyła się pierwsza wystawa jego prac malarskich we Wrześni. Wówczas zaczął używać pseudonimu Turwid, a później przyjął nazwisko Turwid-Kaczmarek. W latach 1931–1937 był redaktorem miesięcznika artystyczno-literackiego Wici Wielkopolskie.
W 1931 r. wydał tomik rysunków Szkice portretowe oraz portret generała Józefa Hallera, a w 1932 r. ukazał się tomik poezji Dni Wielkiej Doliny. Niektóre wiersze trafiły do ogólnopolskich antologii Morze w poezji polskiej (1937) i Antologia 120-u (1939, 1947). Pisał artykuły o kulturze do Kuriera Poznańskiego, Dziennika Bydgoskiego, Gazety Bydgoskiej i Przeglądu Bydgoskiego, a także do Tęczy i Gryfa. Studia malarskie kontynuował w Paryżu (1936) i podróżował do Wiednia, Berlina i Budapesztu. Od 1930 r. był członkiem Związku Polskich Artystów Plastyków oraz Związku Literatów Polskich.
W okresie okupacji niemieckiej jego pracownia została skonfiskowana przez Gestapo. We wrześniu 1939 r. wrócił do rodzinnego Wrześni, gdzie do 1942 r. pracował w firmie rodzinnej, a następnie jako malarz pokojowy w firmie niemieckiej (1942–1945).
Po wojnie wrócił do Bydgoszczy i objął kierownictwo Oddziału Plastyki w Wydziale Kultury i Sztuki Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego. Był redaktorem dodatku kulturalnego Ilustrowanego Kuriera Polskiego; w 1946 r. zorganizował w Bydgoszczy Państwową Szkołę Sztuk Pięknych (od 1947 Państwowe Liceum Technik Plastycznych) i pełnił funkcję dyrektora do 1972 r. Równocześnie od 1947 był dyrektorem Państwowego Ogniska Kultury Plastycznej w Bydgoszczy; z jego inicjatywy powstał Pomorski Dom Sztuki. Od 1950 r. kierował Centralnym Biurem Wystaw Artystycznych Oddział w Bydgoszczy z delegaturą w Toruniu (do 1972).
Marian Turwid był aktywnym działaczem kultury i sztuki. W 1945 r. współorganizował w Bydgoszczy Klub Literacko-Artystyczny (wiceprezes), Okręg Pomorski ZPAP (prezes) oraz Oddział Pomorski Związku Literatów Polskich. Był współzałożycielem i naczelny redaktorem czasopisma Arkona oraz działał w Kujawsko-Pomorskim Towarzystwie Kulturalnym (1961–1983).
W latach 1945–1975 wydał blisko 700 książek i publikacji. Niektóre wiersze Turwida znalazły się w walmanachu Poeci pomorscy (1962) i tomie Poeci i morze (1969). Pisał o kulturze regionu i By–d goszczy; był radnym Stronnictwa Demokratycznego i aktywny w duchu kultury miasta.
Oprócz twórczości literackiej był także plastykiem - 189 prac artysty wystawiono w kraju i za granicą; m.in. obrazy Bezrobotny, Madonna Panieńska (1932), Św. Jerzy (1938) w kościele garnizonowym w Bydgoszczy; w latach 50. jego twórczość skupiła się na pejzażach bydgoskich, takich jak Motyw Bydgoski Al. 1 Maja (1954) i Zakole Brdy (1962, 1969).
W życiu prywatnym Marian Turwid był żonaty z Zofią Nowicką, bydgoszczanką, wnuczką dr Władysława Piórka; małżeństwo było bezdzietne. Zmarł nagle na zawał serca 7 grudnia 1987 r. i pochowany został na bydgoskim cmentarzu Nowofarnym.
W twórczości literackiej odnotowano m.in. tomiki Wiersze (1949), Żelazny krzyż (1959), Noc nad Doliną (1961), Wyprawy po diamenty (1966), Dwie strony drogi (1969), Ślady burzy (1971), Między wiosnami (1974), Pędzlem i piórem (1977), W zakolu Brdy (1979) i Dni Wielkiej Doliny (1981).